Rozwód i przesłanki jego orzeczenia

Rozwód jest instytucją prawną pozwalającą rozwiązać małżeństwo za życia małżonków na żądanie jednego lub obojga małżonków. Wśród rozwodów możemy wyróżnić dwa typy:

  • rozwód z orzekaniem o winie – w takim przypadku sąd może zasądzić alimenty od małżonka winnego rozkładu pożycia na korzyść małżonka niewinnego

  • rozwód bez orzekania o winie – w tym przypadku małżonkowie zrzekają się praw roszczeniowych w stosunku co do drugiej osoby.

Przesłankami orzeczenia rozwodu są: zupełny i trwały rozkład pożycia małżeńskiego (obie te cechy muszą wystąpić łącznie). Wspólne pożycie jest swoistą wspólnotą małżeńską. Orzecznictwo Sądu Najwyższego i dominujący pogląd doktryny opowiadają się za objęciem tym mianem ogółu więzi między małżonkami w sferze duchowej, fizycznej i gospodarczej. Wspólne pożycie polega więc na istnieniu między małżonkami łączności psychicznej oraz wzajemnych pozytywnych uczuć (miłości, szacunku, zaufania), obejmuje współżycie fizyczne, w dziedzinie gospodarczej zaś znajduje wyraz zwłaszcza w prowadzeniu wspólnego gospodarstwa domowego, w zamieszkiwaniu razem, niekiedy w prowadzeniu wspólnej działalności zarobkowej lub gospodarczej. (Kodeks Rodzinny i Opiekuńczy Komentarz pod red. K. Piaseckiego, str. 375).

Przyczyny rozkładu pożycia małżeńskiego można podzielić na trzy podstawowe grupy:

    1. zawinione (np. groźba skierowana pod adresem drugiego z małżonków, nieetyczne postępowanie, bezczynny tryb życia, nadużywanie alkoholu, narkomania, agresja, odmowa wzajemnej pomocy, poniżanie małżonka, zdrada małżeńska, niewłaściwy stosunek do dzieci, zły stosunek do rodziny małżonka)

    2. niezawinione (np. długotrwała, nieuleczalna choroba uniemożliwiająca albo w wysokim stopniu utrudniająca wykonywanie obowiązków małżeńskich, zasadnicza różnica charakterów, niedobór seksualny)

    3. mogące być uznane – w zależności od okoliczności za zawinione lub niezawinione (np. bezpłodność, niewłaściwe zachowanie się rodziny współmałżonka, różnica światopoglądów, różnica stanowisk co do sposobu wychowania dzieci, duża różnica wieku między małżonkami) (Kodeks Rodzinny i Opiekuńczy Komentarz pod red. K. Piaseckiego)

Przy ocenie, czy rozkład małżeństwa ma charakter trwały ma znaczenie czas, jaki wystąpił od wystąpienia rozkładu. W wyjątkowych sytuacjach rozwód może zostać orzeczony, pomimo istniejącej więzi gospodarczej, w szczególności -jeżeli przy zupełnym braku więzi duchowej i fizycznej pozostały pewne elementy więzi gospodarczej, wywołane szczególnymi okolicznościami (np. wspólnym zamieszkiwaniem), rozkład pożycia można mimo to uznać za zupełny. Warto zwrócić uwagę na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17.10.2000 r., sygn. I CKN 831/98 przyjęto, że trzyletnie rozstanie małżonków mających po 70 lat, po 38 latach wspólnego pożycia, nie musi oznaczać zupełnego i trwałego rozkładu pożycia.

Orzeczenie rozwodu nie jest jednak dopuszczalne jeżeli wskutek rozwodu miałoby ucierpieć dobro wspólnych małoletnich dzieci małżonków, jeżeli z innych względów rozwód byłby sprzeczny z zasadami współżycia społecznego oraz jeżeli rozwodu żąda jedno z małżonków wyłącznie winne rozkładu pożycia, drugie z małżonków na rozwód się nie godzi, a odmowa tej zgody nie jest sprzeczna z zasadami współżycia społecznego. Przesłanka dobra wspólnych małoletnich dzieci nie została sprecyzowana przepisach prawa. Oznacza to, że sąd w każdej sprawie ma obowiązek sprawdzić, czy orzeczenie rozwodu rodziców nie wpłynie niekorzystnie na ich wspólne małoletnie dzieci. Zgodnie zuchwałą Sądu Najwyższego z dnia 9.06.1976 r., sygn. III CZP 46/75 dla oceny, czy dobro dzieci nie ucierpi wskutek orzeczenia rozwodu, należy rozważać m.in. to, czy rozwód nie spowoduje osłabienia więzi z dziećmi tego z małżonków, przy którym dzieci nie pozostają, w stopniu mogącym ujemnie wpłynąć na wykonanie jego obowiązków rodzicielskich, czy po rozwodzie zaspokojone zostaną potrzeby materialne i moralne dzieci co najmniej w takim zakresie, w jakim są zaspokajane obecnie, czy utrzymanie status quo w stosunkach wzajemnych rodziców będzie dla dzieci bardziej korzystne niż orzeczenie rozwodu. Również przesłanka innych ważnych względów i odwołania do zasad współżycia społecznego nie jest zdefiniowana. Przez zasady współżycia społecznego rozumie się normy moralne i obyczajowe. Zachowania sprzeczne z zasadami współżycia społecznego to m. in. żądanie rozwodu przez małżonka w przypadku, gdy współmałżonek cierpi na nieuleczalną chorobę i wymaga stałej opieki, lub też kalectwo uniemożliwiające samodzielna egzystencje dorosłego dziecka małżonków.

Ponadto, jeżeli ze sprawą o rozwód wystąpił małżonek, który przyczynił się do rozkładu pożycia małżeńskiego (np. dopuszczając się zdrady), rozwód może jednak nie być orzeczony, jeżeli pozwany współmałżonek nadal obdarza uczuciem małżonka i nie godzi się na rozwód. Jednakże odmowa wyrażenia zgody na rozwód również podlega ocenie sądu, czy np. nie ma ona na celu działania jedynie na złość małżonkowi.

Podstawa prawna rozwodu uregulowana została w ustawie z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 788, ze zm.), w szczególności w art. 56 – 60, procedura natomiast w ustawie z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 ze zm.).

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *